Meer over eer

Twee eerbegrippen

Turkse gemeenschappen onderscheiden twee eerbegrippen: şeref en namus. Deze zijn vergelijkbaar met eervormen in andere culturen. Şeref is een mannelijk ‘bezit’ en kent gradaties: een man heeft meer of minder status en prestige in de gemeenschap. Het wordt bepaald door getoonde moed, dapperheid, betrouwbaarheid, eerlijkheid en de mate waarin bezit (materieel bezit, maar ook vrouw en kinderen) wordt beschermd. Şeref wordt mede ontleend aan het respect dat vrouw, kinderen en andere ondergeschikten een man betonen. Een man kan door eigen gedrag zijn şeref verspelen, bijvoorbeeld door zich schuldig te maken aan diefstal of fraude.
Het tweede eerbegrip – namus – heeft in tegenstelling tot şeref betrekking op
mannen en vrouwen en is absoluut: ‘je hebt het of je hebt het niet’. Het begrip heeft een engere strekking: voor vrouwen en meisjes betekent namus kuisheid en voor mannen het hebben van kuise vrouwelijke familieleden. De eer van de man is afhankelijk van de (seksuele) kuisheid (ook in gedrag en houding) van zijn moeder, van zijn vrouw, van zijn dochters en van zijn zusters.
Cruciaal zijn de vrouwelijke maagdelijkheid voor het huwelijk en haar seksuele trouw daarna. Het is een subjectief begrip: het gaat erom dat een vrouw kuis wordt gevonden. Vrouwen worden gezien als belichaming van de eer van de mannen aan wie ze toebehoren. De mannen zijn als het ware schatbewaarders: zij hebben over de namus te waken en van hen worden maatregelen verwacht bij schending ervan. Indien een man niet optreedt bij een dergelijke schending, wachten hem forse sancties. Zijn familie wordt uit de gemeenschap gestoten (‘sociaal dood verklaard’) en zijn kinderen kunnen geen goede huwelijken meer sluiten. De situatie normaliseert als op de gewenste manier wordt opgetreden. (bron: Casusonderzoek COT, mei 2005)